بررسی رابطه بین اضطراب امتحان و عملکرد تحصیلی در دانش‌آموزان و دانشجویان

پایان نامه درباره بررسی رابطه بین اضطراب امتحان و عملکرد تحصیلی،شامل موضوعات : اضطراب و امتحان،تعریف اضطراب،اضطراب از دیدگاه فروید و راجرز،اضطراب،اهداف امتحان،عوامل فردی و شخصیتی و خانوادگی،ابزارهای سنجش اضطرابو …

اضطراب امتحان: وحشت از میدان نبرد علمی و تأثیر آن بر عملکرد تحصیلی

مقدمه: “من از حضور در بزرگترین میدان‌های جنگ نمی‌ترسم، ولی از جلسه امتحان وحشت دارم.” – ناپلئون بناپارت

انسان همواره برای بیان احساسات درونی خود از کلمات استفاده کرده است. دلهره، دلشوره و نگرانی، اصطلاحاتی آشنا برای توصیف کشمکش‌های درونی هستند، به ویژه وقتی صحبت از اضطراب امتحان به میان می‌آید. این پدیده رایج که می‌تواند از یک واکنش طبیعی تا یک اختلال ویرانگر متغیر باشد، تأثیر عمیقی بر عملکرد تحصیلی افراد می‌گذارد.

چکیده: اضطراب امتحان و عملکرد تحصیلی

این پژوهش به بررسی رابطه اضطراب با نحوه عملکرد محصلین در امتحان می‌پردازد. یافته‌های اصلی عبارتند از:

• رابطه معنادار معکوس: بین سطح اضطراب و نحوه عملکرد دانشجویان و دانش‌آموزان، یک رابطه معنادار معکوس وجود دارد؛ یعنی هرچه اضطراب بالاتر باشد، عملکرد ضعیف‌تر است.
• اضطراب در دانش‌آموزان ضعیف: سطح اضطراب در دانش‌آموزان و دانشجویان ضعیف، بیشتر از دانش‌آموزان قوی است.
• اهمیت مشاوره: با توجه به تأثیر عمده اضطراب بر یادگیری و تحول ذهنی، آموزش‌های خانوادگی، تغییر ساختار برنامه‌های تحصیلی، تغییر نگرش دانش‌آموزان نسبت به خود و توانایی‌هایشان و وجود مشاوران تحصیلی در مدارس و دانشگاه‌ها ضروری است.

پیشینه تحقیق: نگاهی به مطالعات داخلی و خارجی

مطالعات جهانی و داخلی، ابعاد مختلف اضطراب امتحان را آشکار ساخته‌اند:

پژوهش‌های خارجی:

• زاتس و چاسین (۱۹۸۳ و ۱۹۸۵): نشان دادند که کودکان با اضطراب امتحان بالا، افکار بازدارنده تکلیف (ارزیابی منفی، افکار نامرتبط) بیشتری گزارش می‌دهند و عملکردشان تنها در کلاس‌هایی با تهدید ارزیابی بالا، پایین‌تر است.
• مایکینبام (۱۹۸۶): روش اصلاح شناختی را در کاهش اضطراب امتحان موثرتر از حساسیت‌زدایی دانست.
• هالریود (۱۹۷۶): شناخت‌درمانی در کاهش اضطراب و افزایش نمرات موثرترین روش بود.
• کولر و هالاهان (۱۹۸۰): اضطراب امتحان بالا با نمرات درسی پایین‌تر و مهارت‌های مطالعه ضعیف‌تر مرتبط است.
• ساراسون و مندلر (۱۹۵۲): دستورالعمل‌های استرس‌زا بر عملکرد افراد با اضطراب بالا، اثر زیان‌بخش دارد.
• گیج و برلانیر (۱۹۸۳): اضطراب با توانایی ذهنی، پیشرفت تحصیلی، عزت نفس و نگرش مطلوب به مدرسه، همبستگی منفی دارد.
• دی‌مان و همکاران (۱۹۹۱): افراد با ارزیابی تهدیدآمیز موقعیت‌ها، احساس بی‌کفایتی، عزت نفس پایین و شک در کنترل شخصی، بیشتر از اضطراب امتحان رنج می‌برند.
• آرنولد و فرانک (۱۹۹۱): ناظر ناآشنا بر امتحان، نمرات پایین‌تر و اضطراب بیشتری را در دانش‌آموزان ایجاد می‌کند.
• آناستازی (۱۹۶۱): در تکالیف یادگیری، گروه با اضطراب پایین، نمرات بهتری کسب کردند.
• ول فلک (۱۹۹۳): دانش‌آموزان مضطرب در مواجهه با کمبود وقت، خطاهای بیشتری مرتکب می‌شوند و عملکردشان ضعیف است.
• بال (۱۹۸۵): در تکالیف ساده، اضطراب می‌تواند عملکرد را بهبود بخشد، اما در تکالیف پیچیده، آن را کاهش می‌دهد.
• فرانکو و سانتو (۱۹۹۰): تفاوت‌های جنسیتی در اضطراب امتحان مشاهده شد؛ در مردان، نگرانی با خودپنداره ضعیف و عملکرد پایین مرتبط است.

پژوهش‌های داخلی (ایران):

• براهنی (۱۳۵۱): به موفقیت نسبی بیشتر پسران در کنکور اشاره کرد، اما تأثیر اضطراب بر آن را بررسی نکرد.
• سعادت (۱۳۶۳): رابطه منفی بین یادگیری و اضطراب را تأیید کرد و ضرورت اضطراب معتدل برای شروع فعالیت‌ها را مطرح نمود.
• کر‌معلی سیچانی (۱۳۷۲): نشان داد که امتحان موجب افزایش اضطراب می‌شود، اما میزان آن در افراد متفاوت است.
• اعتمادی تودشکی (۱۳۷۴): مشاوره گروهی در کاهش اضطراب امتحان دانش‌آموزان دختر موثر بود.
• دادستان و دانش‌پژوه (۱۳۷۴): اضطراب امتحان با عوامل اضطرابی شخصیت و کاهش عملکرد تحصیلی همبستگی دارد.
• ابوالقاسمی (۱۳۷۴): مقیاس سنجش اضطراب امتحان را ساخت و نشان داد اضطراب امتحان با اضطراب عمومی و انتظارات معلم همبستگی مثبت، و با عزت نفس و پایگاه اجتماعی همبستگی منفی دارد.

درک اضطراب: از علائم تا تأثیر بر زندگی

اضطراب یک احساس منتشر، بسیار ناخوشایند و اغلب مبهم از دلواپسی است که با علائم جسمی (تپش قلب، تعریق، سردرد، بی‌قراری) همراه می‌شود. این پدیده عالم‌گیر بشری، به عنوان یک علامت هشدار دهنده عمل می‌کند و فرد را برای مقابله با تهدیدات آماده می‌سازد.

تفاوت اضطراب و ترس:

• ترس: در موقعیت‌های محدود و مشخص رخ می‌دهد و با دوری از آن موقعیت قابل اجتناب است.
• اضطراب: حالتی پایدار و مبهم‌تر است که فرد به راحتی نمی‌تواند از آن اجتناب کند و منشأ مشخصی ندارد (مثلاً اضطراب آینده).

علائم اضطراب: علائم اضطراب را می‌توان به چهار گروه تقسیم کرد:

1. شناختی: مشکل در تمرکز، حافظه و حل مسئله.
2. عاطفی: نگرانی، وحشت، دلواپسی.
3. رفتاری: بی‌قراری، اجتناب.
4. فیزیولوژیکی: تپش قلب، تعریق، لرزش، تنگی نفس، سردرد.

این علائم در هماهنگی با کل ارگانیزم عمل کرده و پاسخ‌های انطباقی در موقعیت‌های خطرناک را به وجود می‌آورند.

اضطراب از دیدگاه نظریه‌پردازان

• فروید: اضطراب را یک ترس درونی شده می‌داند که ناشی از یادآوری تجارب دردناک گذشته و کشمکش‌های غریزی سرکوب شده است.
• راجرز: معتقد است اضطراب زمانی ایجاد می‌شود که خودپنداره فرد با تجارب واقعی او ناهماهنگ باشد و موجب فعال شدن مکانیسم‌های دفاعی شود.

حد مطلوب اضطراب: تعادل برای عملکرد بهینه

اضطراب اندک و طبیعی برای انجام کارها و فائق آمدن بر دشواری‌ها ضروری است. این حد از اضطراب، هشیاری و توجه را افزایش می‌دهد.

• اضطراب بسیار شدید یا خیلی کم همواره بر روی هر کاری (از بازی تنیس تا امتحانات) اثر زیان‌آوری دارد.
• حد مطلوب اضطراب: یک درجه ایده‌آل از اضطراب وجود دارد که بهترین عملکرد را به دنبال دارد. فراتر از آن، اضطراب مخرب شده و به طور کلی پردازش، توجه، تمرکز، حافظه و حل مسئله را مختل می‌کند.

امتحان: یک ابزار ارزیابی باستانی و مدرن

امتحان، سابقه‌ای طولانی در ارزیابی افراد دارد؛ از قبایل بروین برای سنجش آمادگی جوانان تا چینی‌ها برای انتخاب مسئولان اداری و شاپور ساسانی برای صدور گواهینامه پزشکی. امروزه، مقاصد ارزیابی‌های آموزشی بسیار گسترده‌تر شده و برای اهداف گوناگون به کار می‌رود.

نتیجه‌گیری: مدیریت اضطراب برای شکوفایی پتانسیل

اضطراب امتحان یک پدیده پیچیده است که تأثیرات منفی گسترده‌ای بر یادگیری، عملکرد تحصیلی و سلامت روانی و جسمی افراد دارد. شناخت عوامل ایجادکننده آن و ارائه راهکارهای موثر، از جمله مشاوره، اصلاح شناخت‌ها، بازنگری در برنامه‌های درسی و حمایت‌های خانواده و مدرسه، برای شکوفایی استعدادهای نهفته، خلاقیت و پیشرفت‌های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی جامعه ضروری است.

ادامه بررسی رابطه بین اضطراب امتحان و عملکرد تحصیلی با خرید و دانلود