قانون اساسی کشور ژاپن

قانون اساسی کشور ژاپن شامل:حکومت های محلی ژاپن،شرایط انتخابات در ژاپن ،ساختار حکومت ژاپن ،وظایف و اختیارات حکومت ،اداره امور شهر توکیو،اداره امور شهر یوکوهاما

ژاپن: سرزمین آفتاب تابان، حکومت محلی و قانون اساسی (تحلیل جامع)

چکیده: ژاپن، سرزمین “نیهون” یا “آفتاب تابان” در شرق آسیا، کشوری با تاریخ مدرن شگرف است. پس از اصلاحات دوران میجی و چالش‌های جنگ جهانی دوم، ژاپن با کمک آمریکا به یکی از قدرت‌های اقتصادی جهان تبدیل شد. این نوشتار به بررسی ساختار حکومت‌های محلی در ژاپن، مدل خودگردانی محلی و انواع آن، شرایط انتخابات و حدود اختیارات این حکومت‌ها، نقش نظارتی دولت مرکزی و همچنین مروری بر قانون اساسی ژاپن می‌پردازد که اصول دموکراتیک، صلح‌طلبی و حقوق بشر را تضمین می‌کند.

واژه‌های کلیدی: ژاپن، حکومت محلی ژاپن، قانون اساسی ژاپن، استانداری ژاپن، شهرداری ژاپن، تفکیک قوا ژاپن، نظام انتخاباتی ژاپن، اقتصاد ژاپن، تاریخ ژاپن.

مقدمه: ژاپن از “سرزمین آفتاب” تا قدرت جهانی

ژاپن (نیهون: ریشه خورشید) کشوری در شرقی‌ترین بخش آسیاست که به دلیل طلوع زودهنگام خورشید، به “سرزمین آفتاب تابان” معروف است. دوران نوین ژاپن با امپراتوری توسوهیتو در سال ۱۸۶۸ آغاز شد که منجر به اصلاحات گسترده اداری، حکومتی و نظامی گردید و ژاپن را به یک قدرت جهانی تبدیل کرد. پس از ویرانی‌های جنگ جهانی دوم و اشغال توسط آمریکا، ژاپن با برنامه‌ریزی صنعتی دقیق و کمک‌های خارجی، به رشد اقتصادی چشمگیری دست یافت و اکنون یکی از بزرگترین قطب‌های اقتصادی دنیاست. کشور ژاپن به ۴۷ استانداری و تقسیمات فرعی تحت عنوان شهرداری‌ها تقسیم شده که هر یک از آنها دارای هیئت حاکمه مستقل با شخصیت حقوقی جدا از حکومت مرکزی هستند و وظایف خود را به طور کامل انجام می‌دهند.

حکومت‌های محلی در ژاپن: مدل دموکراتیک پس از جنگ

مفهوم حکومت محلی و خودگردانی در ژاپن، پس از جنگ جهانی دوم و با اشغال توسط کشورهای قدرتمند، وارد این کشور شد و ریشه‌های سنتی عمیقی ندارد. سازمان حکومت محلی در ژاپن شبیه سیستم ریاستی در آمریکاست که شهروندان اعضای هیئت قانون‌گذاری و رئیس قوه مجریه را با انتخابات مستقیم انتخاب می‌کنند.

قانون خودگردانی محلی، حکومت‌های محلی ژاپن را به دو دسته اصلی تقسیم می‌کند:

۱. واحدهای عمومی محلی عام:

• استانداری‌ها: حکومت‌های محلی بزرگتری هستند که نقش واسطه‌ای و گستردگی بیشتری نسبت به شهرداری‌ها دارند، اما از نظر موقعیت برابرند.
  • انواع استانداری‌ها: توکیو (تو)، هوکایدو (دو)، کیوتو و اوزاکا (فو)، و سایر استانداری‌ها (کن). این استانداری‌ها در وظایف و اختیارات مهمی تفاوت ندارند و فقط از نظر تاریخی متمایز هستند.
• شهرداری‌ها: دارای ویژگی‌های محلی‌تر بوده و تمام مناطق آنها در قلمرو استان مربوطه قرار دارد.
  • انواع شهرداری‌ها: شهرها (شی)، شهرک‌ها (چو)، و روستاها (سون).
    • شهرها با جمعیت بالای ۵۰,۰۰۰ نفر، مراکز فعالیت‌های تجاری و صنعتی هستند. تفاوت اصلی آنها با شهرک‌ها و روستاها، تعداد بیشتر اعضای قوه قانون‌گذاری و اجباری بودن انتصاب خزانه‌دار و اداره رفاه اجتماعی است.

۲. واحدهای عمومی محلی خاص: موجودیت‌های محلی هستند که برای اهداف خاص و با مسئولیت محدود شکل گرفته‌اند، مانند محله‌های خاص، تعاونی‌ها و شرکت‌های توسعه محلی. رئیس هر محله به طور مستقیم توسط سکنه انتخاب شده و اختیاراتی مشابه شهردار دارد.

ویژگی‌های حکومت‌های محلی در ژاپن:

• پاسخگویی مدیریت واحدهای محلی در برابر افراد محلی.
• انتخاب مستقیم رئیس سیاسی محلی (قوه مجریه) توسط مردم.
• تجویز طرح‌های دموکراسی مستقیم مانند رفراندوم، ابتکار و رِکال (فراخوان رأی‌گیری مجدد برای برکناری منتخب).
• سیستم هیئت مدیره‌ای با قدرت اجرایی، نیمه قضایی و نیمه قانون‌گذاری.
• حمایت شوراها توسط کمیته‌های ثابت برای بررسی و مشاوره در امور محلی.

قانون استقلال محلی ۱۹۷۴، ساختار سازمان و نیروهای حکومت محلی را تعریف کرده و بر ساختار هرمی با حکومت مرکزی در رأس تأکید دارد. مقامات محلی تنها در محدوده حوزه انتخابی خود و بدون مغایرت با قوانین مرکزی می‌توانند قانون وضع کنند. با این حال، این قانون به مقامات محلی اختیار می‌دهد که امور اداری حوزه خود را (تا آنجا که مختص دولت نباشد) انجام دهند و مردم نیز مقامات محلی را با رأی مستقیم خود انتخاب می‌کنند.

شرایط انتخابات در حکومت‌های محلی

هر شهروند ژاپنی بالای ۲۰ سال، زن و مرد، حق شرکت در تمام انتخابات را دارد. سن انتخاب شوندگان: برای مجلس نمایندگان و مجلس مشاوران ۳۰ سال، و برای انجمن‌های محلی ۲۵ سال است. برخی کارکنان دولتی و مدیران شرکت‌های صنعتی ممکن است از انتخاب شدن محروم باشند، مگر اینکه از ۶ ماه قبل از شغل خود کناره‌گیری کرده باشند. انتخابات انجمن‌های محلی هر ۴ سال یکبار با اکثریت نسبی انجام می‌شود. رأی‌دهندگان می‌توانند به گزینش شخصی خود رأی دهند و به کیفیت نامزدها توجه کنند.

حدود اختیارات و ساختار حکومت‌های محلی

انجمن‌های محلی حق وضع قانون دارند، مشروط بر اینکه مغایر با قوانین ملی نباشند. این انجمن‌ها تک‌مجلسی هستند و ساکنان یک واحد اداری-سرزمینی با جمع‌آوری امضای حداقل یک پنجم تا یک سوم رأی‌دهندگان، حق درخواست تجدید نظر، لغو حکم، انحلال انجمن، برکناری عضو یا برگزاری انتخابات مجدد را دارند.

ساختار حکومت‌های محلی:

• استان‌ها: هر استان یک انجمن استان (هیات قانون‌گذاری) با اعضایی منتخب برای ۴ سال و یک فرماندار منتخب مستقیم توسط مردم برای ۴ سال دارد. فرماندار مسئول پیشنهاد قوانین، طرح بودجه، وضع و جمع‌آوری مالیات (با تصویب انجمن) و نظارت بر حساب‌هاست. وی همچنین مسئول تمام مأموران دولتی محلی و کارهای عمومی استان است، به جز نیروهای پلیس (تحت نظارت کمیسیون امنیت عمومی) و نظام تحصیلی (تحت نظارت کمیسیون تعلیم و تربیت).
• شهرها، شهرک‌ها و روستاها: دارای یک انجمن و یک مقام اجرایی (شهردار، چوچو یا سون) هستند که مستقیماً انتخاب می‌شوند و مقررات مشابه استان‌ها در مورد آنها اعمال می‌گردد.

وظایف و اختیارات حکومت‌های محلی: شامل اداره خدمات عمومی مانند شهرسازی، نگهداری ساختمان‌ها، اداره تسهیلات رفاهی، دادگاه و پلیس محلی، بیمارستان‌ها، بهداشت و رفاه، کارهای زیربنایی (جاده، پل، حمل و نقل، آب و فاضلاب) و تعلیم و تربیت و فرهنگ (مدارس، آزمایشگاه‌ها، کتابخانه‌ها). بیش از یک چهارم بودجه محلی صرف تعلیم و تربیت می‌شود و حکومت‌های محلی حدود سه چهارم کل درآمد ژاپن را خرج می‌کنند. حدود ۴۰٪ از درآمد حکومت محلی از مرکز تأمین می‌شود که نظارت مؤثر دولت مرکزی بر هزینه‌ها را نشان می‌دهد.

نظارت حکومت مرکزی بر حکومت‌های محلی

وزارت کشور مسئول توسعه پایدار و هماهنگی میان دولت ملی و محلی است. این وزارتخانه بر فعالیت‌های اداری، مالی و انتخاباتی محلی نظارت می‌کند و هدف آن تحقق خودگردانی محلی و دموکراسی است. این نظارت متمرکز به دولت امکان می‌دهد تا از برنامه‌های ناهمساز و نامناسب جلوگیری کند. اگرچه حکومت‌های محلی می‌توانند به امور محول‌شده بپردازند، اما از دخالت در امور قضایی، ارتش، ارتباطات ملی، خدمات پستی، و پلیس مرکزی منع شده‌اند. وزرای مربوطه می‌توانند بر فرمانداران نظارت داشته باشند و در صورت تخلف، دستوراتی صادر کنند و در نهایت، نخست‌وزیر می‌تواند با تأیید دادگاه عالی، فرماندار را برکنار کند.

اداره امور شهرهای توکیو و یوکوهاما: توکیو به ۲۳ بخش تقسیم شده که هر یک رئیسی (شهردار) منتخب دارند. شهرداری توکیو دارای دو ارگان قانونگذاری (انجمن شهر با ۱۲۷ نماینده) و اجرایی (شهردار منتخب) است. یوکوهاما نیز ساختار مشابهی با شورای شهر ۹۴ نفره و شهردار منتخب دارد و احزاب نقش مهمی در انتخابات شورای شهر ایفا می‌کنند.

قانون اساسی ژاپن: اصول بنیادین

قانون اساسی ژاپن پس از جنگ جهانی دوم تصویب شد و بر اصول زیر تأکید دارد:

• اصل ۱: امپراتور مظهر کشور و وحدت مردم است و مقام وی از اراده مردم سرچشمه می‌گیرد.
• اصل ۳ و ۴: کلیه اقدامات امپراتور در امور دولتی با مشورت و تصویب هیئت وزیران است و در مورد حکومت، قدرتی ندارد.
• اصل ۹ (صلح‌طلبی): مردم ژاپن برای همیشه جنگ را به عنوان وسیله‌ای برای اعمال حاکمیت یا حل اختلافات بین‌المللی مردود می‌شمارند. نگهداری نیروهای نظامی و حق “نگهداشتن کشور در حالت جنگ” به رسمیت شناخته نخواهد شد.
• اصول ۱۰ تا ۱۴ (حقوق و آزادی‌ها): تابعیت، حقوق بنیادی بشر (غیر قابل تعرض و جاودانه)، آزادی‌ها و حقوق تضمین شده توسط قانون اساسی. همه مردم در برابر قانون یکسان هستند و هیچ تبعیضی از حیث نژاد، آیین، جنسیت، موقعیت اجتماعی و اصالت وجود ندارد. حق انتخاب و عزل مقامات دولتی (با رأی مخفی) تضمین شده است.
• اصول ۱۵ تا ۱۷: حق دادخواهی و جبران خسارت از دولت، ممنوعیت کار اجباری.
• اصول ۱۸ تا ۲۱: آزادی اندیشه، مذهب، اجتماعات، بیان، مطبوعات و ارتباطات.
• اصول ۲۲ تا ۲۶: آزادی تغییر اقامتگاه و شغل، مسافرت و تابعیت، آزادی فعالیت‌های علمی و فرهنگی، ازدواج (بر اساس رضایت متقابل و برابری زوجین)، حق داشتن زندگی شایسته و مبتنی بر فرهنگ، و حق آموزش یکسان و رایگان.
• اصول ۲۷ تا ۲۹: حق اشتغال و کار، حق کارگران در تشکیل اتحادیه، حق مالکیت (با محدودیت مصلحت جامعه و پرداخت غرامت عادلانه)، و وظیفه پرداخت مالیات.
• اصول ۳۰ تا ۴۰ (آیین دادرسی و حقوق متهم): هیچ مجازات کیفری اعمال نمی‌شود مگر مطابق قانون. حق مراجعه به دادگاه، ممنوعیت دستگیری بدون حکم (جز در حین ارتکاب جرم)، حق اطلاع از اتهام و دسترسی به وکیل، ممنوعیت شکنجه و مجازات بی‌رحمانه، حق محاکمه سریع و علنی، ممنوعیت اجبار به شهادت علیه خود، و ممنوعیت محاکمه مجدد برای یک جرم.
• اصول ۴۱ تا ۶۴ (قوه مقننه – مجلسین): مجلسین (مجلس نمایندگان و مجلس مشاوران) بالاترین نهاد قدرتمند مملکتی و تنها مرکز وضع قوانین هستند. هر دو مجلس از نمایندگان منتخب مردم تشکیل شده و دوره نمایندگی مجلس نمایندگان ۴ سال و مجلس مشاوران ۶ سال (با انتخابات هر ۳ سال برای نیمی از اعضا) است. قوانین با تصویب هر دو مجلس نهایی می‌شوند و در صورت اختلاف، رأی مجلس نمایندگان (با اکثریت دو سوم مجدد) می‌تواند تعیین‌کننده باشد (به ویژه در بودجه و معاهدات).
• اصول ۶۵ تا ۶۹ (قوه مجریه – هیئت وزیران): قوه مجریه بر عهده هیئت وزیران (نخست‌وزیر و سایر وزرا) است که همگی باید غیرنظامی باشند و به طور مشترک در برابر مجلسین مسئولیت دارند. نخست‌وزیر از میان اعضای مجلسین انتخاب می‌شود و وزرا را منصوب و عزل می‌کند. در صورت رأی عدم اعتماد مجلس نمایندگان، هیئت وزیران استعفا می‌دهد (مگر اینکه مجلس ظرف ۱۰ روز منحل شود).

ادامه اصول قانون اساسی کشور ژاپن با خرید و دانلود ( ۱۹ صفحه با قابلیت پرینت و ارائه)